Sosyal Haklar Derneği (SHD), Bartın’ın Amasra ilçesinde Türkiye Taşkömürü Kurumu’na ilişkin madende 41 personelin hayatını kaybetmesine yol açan katliama dair rapor yayınladı. SHD heyeti maden alanına giderek, yakınlarını bekleyen ve kaybeden ailelerle görüştü. Dernek ayrıyeten bölgede faaliyet gösteren demokratik kitle örgütlerinin temsilcileri, belediye lideri ve mahallî yöneticiler, siyasi partilerin yöneticileri, milletvekilleri, maden mühendisleri, Türkiye Barolar Birliği ile görüşmeler yaptı.
İlk inceleme raporu 24. Devir İstanbul Milletvekili Melda Onur, SHD Genel Lideri Özgür Barış Akbayır, SHD Genel Sekreteri Av. Yalçın Deniz İtina ve SHD üyeleri Av. Elif Sıla Aşık ile Av. Akçay Taşçı tarafından hazırlandı.
Raporda madenin çalışma şartlarına ait birinci izlenimler aktarılırken, soruşturma evresi için talepler de sıralandı.
‘İŞÇİLER BİR EVVELKİ VARDİYADA KOKU SEBEBİYLE ERKEN ÇIKARILDI’
Raporda görüşmeler sonucunda elde edilen bilgilere nazaran, personel yakınları, bir evvelki vardiyanın gaz (metan gazı) kokusu nedeni ile erken çıkarıldığını fakat tekrar de bir sonraki vardiya için çalışanların madene indirildiğini belirtti. Madende gaz sensörlerinin sayısının az olduğu ve büyük çoğunluğunun çalışmadığını lisana getirenler olmakla birlikte, sorunun gaz sensörlerinin çalışmaması değil, bu sensörleri takip eden kişi sayısının azlığı olduğu da söz edildi.
Raporda, madende toz patlaması riski ve metan gazından kaynaklı riskler olduğu bilinmesine karşın; gaz ölçümlerinin ve metan drenajının sağlıklı halde yapılmadığı ve dinamit patlatma usulüyle üretime devam edildiği aktarıldı.
SHD raporunun tam metni şöyle:
Madenin Çalışma Şartlarına ve İş Cinayetine Ait Birinci İzlenimler
“Amasra Taşkömürü İşletme Kurumu, Türkiye Taşkömürü Kurumu (“TTK”)na bağlı bir işletmedir. 1800’lü yıllardan bu yana taşkömürü üretimi yapılan bölgede, Amasra A havzası TTK tarafından işletilmekte iken havzanın %97’lik kısmı Hattat Holding’e ihale ile verilmiştir. Hattat Holding 2005 yılında ihaleye girmiş, üretime hazırlık süreci birden fazla defa uzatılmış ve sonuncu olarak mahkeme kararı ile üretime 2019 yılında başlanmak üzere hazırlık etabı uzatılmıştır. Öğrenildiği kadarıyla, yapılan rödovans kontratı tadillerine karşın, Hattat Holding ile hala kendisine teslim edilen havzada üretim faaliyetine başlamamıştır.
TTK tarafından işletilen Amasra Taşkömürü İşletme Kuruluşu, havzadaki kömür rezervinin nispeten küçük bir kısmını işletmekte olup, üretime devam edebilmek için maden alanında alt kotlara hakikat yönelmiştir. Alt kotlara yanlışsız inildikçe gerek artan metan gazı oranı gerekse de başka yapısal zorunluluklar ile ilgili alınmayan tedbirlerin katliama yol açtığı bedellendirilmektedir.
Madenin uzun müddettir eksik personel ile işletilmekte olması, Amasra havzasında özelleştirme siyasetleri, bir Kamu İktisadi Teşekkülü olan TTK’nın işçi siyaseti, yanmaya müsait damarların niteliklerinin değerlendirilmemesi, madendeki havalandırma meselelerinin saptanmış olmasına karşın giderilmemesi, metan riskinin arttığı sabit olmasına karşın bu riskin yol açacağı sonuçların göze alınması ve bir bütün olarak madenin fizikî şartlarının zorlanması katliama giden sürecin değerli sebepleri olarak görünmektedir.
Madendeki yapısal eksiklikler, madendeki toz patlaması riski, metan gazından kaynaklanan riskler ile makine ve teçhizatın ekonomik ömrünü doldurmuş olanların modernize edilerek değiştirilmesi gerekliliği saptanmış olmasına karşın, risk tahlili yapılmadığı ve gereken tedbirlerin alınmadığı anlaşılmaktadır.
Yapılan Görüşmelerden Edinilen İzlenimler
- İşçi yakınları, bir evvelki vardiyanın gaz (metan gazı olduğu değerlendirilmektedir) kokusu nedeni ile erken çıkarıldığını lakin yeniden de bir sonraki vardiya için personellerin madene indirildiğini belirtmektedir.
- İşçiler ve personel yakınları, madenin kapanacağı yahut özelleştirileceği istikametinde söylentiler olduğunu, bu nedenle az emekçi çalıştırıldığını belirtmektedir.
- Ocakta çalışan mühendislerin yaklaşık bir aydır yeraltına girmediği hususu sıklıkla lisana getirilmiştir. Bu durumun sebebi ile ilgili farklı yorumlar yapılmaktadır: Bir yanda madenin çok riskli olması nedeniyle girmedikleri argümanları varken, öteki yanda ise zati özelleştirilecek olan madende yapılacak işleri anlamsız olarak değerlendirmeleridir. Mühendis takımının yetersizliği ve mevcut mühendis sayısının sağlıklı bir işleyiş için kâfi olmadığı istikametinde görüşler de mevcuttur.
- Madende gaz sensörlerinin sayısının az olduğu ve büyük çoğunluğunun çalışmadığını lisana getirenler olmakla birlikte, sorunun gaz sensörlerinin çalışmaması değil, bu sensörleri takip eden kişi sayısının azlığı olduğu da söz edilmektedir.
- Patlamanın, ölen barutçuya yıkılarak gerçek sorumluların cezalandırılmayacak olması telaşı de vardır.
- Özellikle madenin geçmişini de yeterli bilen eski personeller tarafından, kuyu başlarında ve ocakta kullanılan teçhizatın çok eski olduğu ve bu durum bilinmesine karşın yenilenmediği belirtilmiştir.
Yapılan görüşmeler sonucunda heyetimizin müşahedesi:
Liyakatsiz ve deneyimsiz bireylerin kurumun idare kademesine atanmaları, alınması gereken tedbirleri alma konusundaki basiretsizlikleri ve tercihleri; bir bütün olarak güç siyasetlerinin personel canını bir maliyet kalemi olarak görmesi katliamın göz nazaran göre gelmesine neden olmuştur.
Başta Amasra TİM 2019 yılı Sayıştay Kontrol Raporu’nda olmak üzere, alınması gereken tedbirler daha evvel lisana getirilmiş olmasına karşın, madende risk tahlili dahi yapılmamıştır. Personel sayısının azlığı nedeni ile pek çok galeride vaktinde ve mucibince bakım tamir ile tamir tarama yapılamadığı, kesit daralması, taban kabarması olduğu, yolların bozulduğu, ocak içi nakliyatın aksadığı, faal bir havalandırmanın yapılamadığı, bütün bunların öncelikle iş güvenliğini tehlikeye soktuğu bilinmesine karşın hiçbir iş güvenliği tedbiri alınmamıştır.
Madende toz patlaması riski ve metan gazından kaynaklı riskler olduğu bilinmesine karşın; gaz ölçümleri sağlıklı formda yapılmamış, metan drenajı yapılmamış ve dinamit patlatma usulüyle üretime devam edilmiştir.
Bütün bu konular, bir kere daha, göz nazaran göre gelen bir katliam sonucunda 41 çalışanın vefatı ve 6’sı ağır 11 çalışanın de yaralanması ile sonuçlanan yeni bir toplumsal cinayete yol açmıştır.
Soruşturma Evresi İçin Acil Talepler:
Cezasızlık pratiğinin yeni bir örneğinin yaşanmaması için aktif bir soruşturma yürütülmesi zaruridir. Bartın Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 6 kişilik bir savcı grubu tarafından soruşturma yürütüldüğü ve tekrar Çalışma ve Toplumsal Güvenlik Bakanlığı tarafından 6 müfettişten oluşan bir heyet oluşturulduğu duyurulmuştur. Katliamın çabucak sonrasında Bartın’a giden heyetimiz, orada bulunan başka hukukçular ve Türkiye Barolar Birliği Lideri savcılar ile görüşememiştir; görüşme talepleri kabul edilmemiştir.
Etkin bir soruşturmadan bahsedebilmek için, soruşturma süreçlerinin süratli ve yanlışsız formda yapılması yasal zorunluluktur. Katliamın üzerinden üç gün geçmiştir; geçen her gün kanıtların karartılması sonucunu doğurmakta, siyasi sorumlular ile üst seviye bürokratlar dahil bütün gerçek sorumluların saptanmasını güçleştirmektedir.
Etkin bir soruşturma yapılabilmesi için acil taleplerimiz şunlardır:
- Madenin denetimi TTK’dan alınmalı ve madenin ayakta tutulması için yapılması gereken bütün süreçlerin bağımsız ve tarafsız kişi ve kurumlar tarafından yapılması, bütün bu süreçlerin daima olarak görüntü kayıt altına alınması sağlanmalıdır. Soruşturma evresinde alınacak rapora itiraz edilmesi durumunda, Mahkeme tarafından keşif ve uzman incelemesi yaptırılması mecburiliği dikkate alınarak, madenin denetimi, en erken kovuşturma evresindeki keşif sürecinin sonucuna kadar TTK’ya devredilmemelidir.
- Madenin aktüel ve geriye dönük en az 5 seneyi içeren haritası temin edilmeli, kağıt üstündeki haritanın gerçek duruma uygun olup olmadığı saptanmalıdır.
- Madende bulunan sensörler ve nitelikleri saptanmalı, sensör datalarının ne biçimde takip edildiği belirlenmelidir. Bu kapsamda ve ötesinde, madende alınan rastgele bir personel sıhhati tedbiri var ise neler olduğu ve ne formda kayıt altına alındığı saptanmalı, bu saptama doğrultusunda bütün kayıt ve bilgiler ilgili olarak arama – el koyma kararı verilmeli, bu data ve kayıtlara el konulmalıdır.
- Madende metan gazı ölçümleri yapılıp yapılmadığı ve yapılmakta ise bu ölçümlerin ne biçimde kayıt altına alındığı saptanmalı, bu saptama doğrultusunda bütün kayıt ve datalar ile ilgili olarak arama – el koyma kararı verilmeli, bu data ve kayıtlara el konulmalıdır.
- Madende metan drenajı yapılıp yapılmadığı, yapılmakta ise ne halde yapıldığı, kullanılan ekipmanın niteliği saptanmalı; metan drenajı yapılmakta ise drenaja ait tutulan bütün kayıt ve datalar ile ilgili olarak arama – el koyma kararı verilmeli, bu defter ve kayıtlara el konulmalıdır
- Teknik nezaretçi defterleri, daimi nezaretçi defterleri, top atım defterleri, gaz ölçüm kayıtları başta olmak üzere madenin işleyişine dair kayıtları içeren bütün defter ve evraklar ile ilgili olarak arama – el koyma kararı verilmeli, bu defter ve kayıtlara el konulmalıdır.
- Havalandırma projeleri ile elektrik projeleri başta olmak üzere madene ilişkin bütün projeler ile ilgili olarak arama – el koyma kararı verilmeli, bu evrak ve kayıtlara el konulmalıdır.
- Patlama sonrası uzun müddet devam eden yangının maden içine oksijen/hava girdiğinin ispatı olması dikkate alınarak, havanın nereden ne biçimde girdiği; bu hava girişinin kaynağı belirlenmelidir. Hava girişinin yer üstü tasmanlarından, eski imalat alanlarından, komşu rezervlerden kaynaklanıp kaynaklanmadığı ve bu ögelerin patlamaya tesiri belirlenmelidir. Patlama sonrası civardan yangın tüplerinin toplandığı tezi titizlikle araştırılmalı, yangın tüplerinin sayısına ve bakımlarının yapılıp yapılmadığına ait kayıt ve dokümanlar ile ilgili olarak arama – el koyma kararı verilmeli, bu evrak ve kayıtlara el konulmalıdır.
- Madende risk tahlili yapılıp yapılmadığı saptanmalı, risk tahlil raporları ile ilgili olarak arama – el koyma kararı verilmeli, bu evrak ve kayıtlara el konulmalıdır.
- Acil durum hareket planı yapılıp yapılmadığı saptanmalı, acil durum hareket planları ile ilgili olarak arama – el koyma kararı verilmeli, bu doküman ve kayıtlara el konulmalıdır.
- İşçilere eğitim verilip verilmediği, şahsî kollayıcı ekipmanların niteliklerinin neler olduğu, ferdî esirgeyici ekipmanların niteliklerinin mevzuata ve daha değerlisi madenin şartlarına uygun olup olmadığı, madende tatbikat yaptırılıp yaptırılmadığı, acil durum irtibatının ne halde sağlandığı, madende kaçış yollarının ve sığınma odalarının olup olmadığı saptanmalı ve bu saptamaların sonuçlarına nazaran bir sonraki soruşturma kademesi belirlenmelidir.
- Bütün bu süreçlerle eşgüdümlü olarak ve gecikmeksizin keşif yapılmalıdır. Görevlendirilecek eksperlerin bağımsız ve tarafsız olmasına, alanlarında uzman şahıslar olmasına kesinlikle dikkat edilmelidir. Keşif süreci başta olmak üzere, bütün soruşturma süreçleri şeffaf biçimde yürütülmeli ve avukatları vasıtasıyla ailelerin keşif sürecine katılmaları sağlanmalıdır.
- TTK Amasra Taşkömürü İşletme Kurumu yöneticileri ile TTK yöneticileri başta olmak üzere, süratlice şüphelilerin sözü alınmalı; bu şahısların pozisyonları gereği (i) her türlü kanıtla temas ettikleri, (ii) işçi listeleri başta olmak üzere her türlü doküman üzerinde sınırsız yetkiye oldukları, (iii) Savcılığa gönderecekleri evraklar ve yanıt yazıları vasıtasıyla kimlerin şüpheli/sanık olduğu konusunda bile kelam sahibi oldukları (iv) amir sıfatını haiz olmaları nedeni ile tanıklık yapacak çalışanlar üzerinde baskı kurmalarının neredeyse kesin olması ve (v) kamu vazifelisi sıfatıyla hala maden alanı olan olay yerinde yapılacak her türlü süreçte buyruk veren durumda olmaları dikkate alınarak şüphelilerin tutuklanmasına karar verilmelidir.
Yapılması gereken soruşturma süreçleri elbette bu sayılanlardan ibaret değildir. Aktif bir soruşturma için, bu süreçlerin sonuçlarının yol göstericiliği ile hareket edilmeli; idari ve yargısal pratik haline gelmiş olan cezasızlık pratiğinden vazgeçilmeli, sorumluluğun en alt kademe emekçi ve mühendislere yüklenmesi kolaycılığına düşülmemeli, TTK Amasra Taşkömürü İşletme Kuruluşu yöneticileri ile TTK yöneticileri başta olmak üzere idari ve siyasi tüm sorumlular tespit edilmelidir.
Katliamın üzerinden şimdi üç gün geçmiş olmasına ve Savcılığın elindeki imkanlara sahip olmamamıza karşın, bir kere daha bir maden katliamında mümkün kastla insan öldürme kabahatinin işlendiğine tanıklık ediyoruz. Tüm sorumlular, katliamın oluşuna uygun biçimde, mümkün kastla insan öldürme kabahatinden yargılanmalı, yargılama süreçlerinin sağlıklı biçimde yürütülebilmesi için şüphelilerin tutuklanmasına karar verilmelidir.
Etkin soruşturma yükümlülüğünün bir gereği olarak, soruşturma evrakın tarafı olan aileler ve avukatları ile şeffaf bir formda yürütülmeli, ailelerin avukatları vasıtası ile keşif başta olmak üzere bütün soruşturma süreçlerine katılmaları sağlanmalıdır.
Gerçek sorumlular tespit edilip sorumluluklarına uygun biçimde cezalandırılması için, adalet uğraşında ailelerin yanında olduğumuzu bir kere daha belirtmek isteriz.
Sosyal cinayet nizamı son bulana, toplumsal adalet tesis edilinceye kadar!
Biliriz ki, hiçbir işin fıtratında mevt yoktur.”
(HABER MERKEZİ)